داستان "پالانِ بخشیده"

 

داستان "پالانِ بخشیده"

برداشتی روایی از دو بیت:

"شراب ار خر خورد، پالان ببخشد
شراب خوردن پنهان به از عبادت فاش"

روایت

در روستایی کوچک، مردی زندگی می‌کرد که همیشه در ظاهر، چهره‌ای بسیار دیندار داشت. هر صبح در میدان روستا با صدای بلند دعا می‌خواند، هر جا می‌نشست از تقوا سخن می‌گفت و هر کس را که اندکی خطا می‌کرد، با نگاه سنگینش سرزنش می‌کرد. مردم هم کم‌کم باور کرده بودند که او «نمونهٔ کامل دینداری» است.

در همان روستا، مرد دیگری بود آرام، کم‌حرف و بی‌ادعا. نه در میدان روستا عبادت نمایشی می‌کرد و نه دربارهٔ تقوا سخن می‌گفت. اما هر شب، بی‌صدا به خانهٔ نیازمندان می‌رفت، نان می‌گذاشت و می‌رفت. کسی نمی‌دانست چه کسی این کار را می‌کند.

روزی در روستا شایعه شد که مرد کم‌حرف، گاهی در خلوتش شراب می‌نوشد. مردم با تعجب گفتند:

– عجب! این آدم که همیشه ساکت بود، اهل شراب هم هست؟

مرد ظاهرپرست، فرصت را غنیمت شمرد. در میدان روستا ایستاد و با صدای بلند گفت:

– ببینید! من سال‌هاست عبادت می‌کنم و این مرد که ادعایی ندارد، اهل گناه است!

مردم، که همیشه ظاهر را می‌دیدند، سر تکان دادند.

اما پیرمرد دانایی که در روستا زندگی می‌کرد، آرام گفت:

– شما فقط ظاهر را می‌بینید. شراب اگر خر بخورد، نهایتاً پالانش را می‌بخشد؛ یعنی چیزی از ارزش واقعی‌اش کم نمی‌شود. اما عبادت اگر برای نمایش باشد، نه تنها ارزش ندارد، بلکه انسان را از حقیقت دور می‌کند.

مرد ظاهرپرست با عصبانیت گفت:

– یعنی می‌گویی شراب‌خواری بهتر از عبادت است؟

پیرمرد پاسخ داد:

– نه. می‌گویم گناهِ پنهان، کمتر از عبادتِ نمایشی آسیب می‌زند.
کسی که در خلوت خطایی می‌کند، فقط خودش را می‌آزارد.
اما کسی که عبادت را وسیلهٔ نمایش می‌کند، هم خود را فریب می‌دهد و هم مردم را.

مردم کم‌کم به یاد آوردند که چه کسی شب‌ها نان به درِ خانهٔ فقرا می‌گذاشت.
و فهمیدند که ارزش انسان، در ظاهرِ عبادت نیست، در باطنِ نیت است.

---

نتیجه‌گیری

این دو بیت ناصرخسرو، در قالب طنز و ایجاز، یک پیام اخلاقی و اجتماعی روشن دارند:

• گناهِ پنهان، تنها به فرد آسیب می‌زند؛ اما عبادتِ نمایشی، جامعه را فریب می‌دهد.
• ظاهرِ دینداری، معیار ارزش انسان نیست؛ نیت و رفتار واقعی اوست.
• کسی که خطایی دارد اما ریا نمی‌کند، از کسی که عبادت را ابزار شهرت می‌کند، سالم‌تر است.

این پیام، در سنت اخلاقی و عرفانی ایران، یکی از بنیادی‌ترین اصول است:
پاکیِ درون، بر ظاهرِ آراسته برتری دارد.