انتقام‌جویی در تاریخ ایران

 

 

شباهت‌های توحش و انتقام‌جویی در تاریخ ایران

 از آغا محمد خان قاجار تا جمهوری اسلامیدر طول تاریخ ایران، حاکمان برای حفظ قدرت خود اغلب به روش‌های وحشیانه و انتقام‌جویانه متوسل شده‌اند. این اقدامات نه تنها برای سرکوب مخالفان، بلکه برای ایجاد ترس و وحشت در جامعه طراحی شده‌اند. یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های تاریخی، اقدامات آغا محمد خان قاجار در کرمان است که با کور کردن هزاران نفر همراه بود. در دوران معاصر، حکومت جمهوری اسلامی نیز با استفاده از تفنگ‌های ساچمه‌ای و گلوله‌های پلاستیکی، معترضان بی‌دفاع را کور کرده است. این مقاله به بررسی شباهت‌های این دو دوره می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه توحش برای حفظ قدرت، الگویی تکراری در تاریخ ایران بوده است.اقدامات وحشیانه آغا محمد خان قاجار در کرمانآغا محمد خان قاجار، بنیان‌گذار سلسله قاجار، در سال ۱۷۴۲ میلادی متولد شد و به دلیل کینه‌توزی‌های شخصی و سیاسی، شهرتی به عنوان یکی از ظالم‌ترین حاکمان ایران کسب کرد. او در کودکی توسط رقبای سیاسی اخته شد که این بر شخصیت انتقام‌جویانه او تأثیر گذاشت.

encyclopedia.com

در سال ۱۷۹۴، پس از محاصره کرمان که آخرین پایگاه مقاومت لطفعلی خان زند بود، آغا محمد خان دستور داد تمام مردان شهر کشته یا کور شوند. گزارش‌ها نشان می‌دهد که حدود ۲۰ هزار چشم از مردم کرمان درآورده شد و در مقابل او گردید تا نمادی از پیروزی و انتقام باشد.

en.wikipedia.org

این اقدام نه تنها برای مجازات مردم کرمان به دلیل حمایت از رقیبش، بلکه برای ترساندن سایر مناطق ایران انجام شد. هزاران زن و کودک نیز به بردگی گرفته شدند و شهر کرمان برای دهه‌ها ویران ماند.

en.wikipedia.org

این توحش بخشی از استراتژی آغا محمد خان برای تثبیت قدرت بود، جایی که او شهرهای مقاوم را ویران می‌کرد و رقبا را نابود می‌نمود.

study.com

این اقدامات آغا محمد خان را می‌توان به عنوان نمادی از "انتقام برای حفظ قدرت" دید. او نه تنها لطفعلی خان را کور و سپس اعدام کرد، بلکه مردم عادی را نیز هدف قرار داد تا درس عبرتی برای دیگران باشد. منابع تاریخی این را به عنوان یکی از سیاه‌ترین صفحات تاریخ ایران توصیف می‌کنند.

iranicaonline.org

سرکوب معترضان توسط جمهوری اسلامی با تفنگ‌های ساچمه‌ایدر دوران جمهوری اسلامی، الگوی مشابهی از توحش برای سرکوب اعتراضات مردمی مشاهده می‌شود. در اعتراضات سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۲ (معروف به جنبش "زن، زندگی، آزادی")، نیروهای امنیتی با استفاده از تفنگ‌های ساچمه‌ای (شات‌گان با گلوله‌های پرنده یا birdshot)، گلوله‌های پلاستیکی و تفنگ‌های پینت‌بال، معترضان را هدف قرار دادند و بسیاری را کور کردند. بر اساس گزارش‌ها، در اعتراضات ۲۰۲۲، بیش از ۵۸۰ مورد آسیب جدی به چشم ثبت شد که منجر به نابینایی کامل یا جزئی گردید.

en.wikipedia.org

پزشکان ایرانی تأیید کرده‌اند که این تیراندازی‌ها عمدی و سیستماتیک بوده و نیروهای امنیتی مستقیماً به صورت و چشم معترضان شلیک می‌کنند تا آنها را برای همیشه ناتوان سازند.

news.berkeley.edu

در اعتراضات ۲۰۱۹، موارد مشابهی گزارش شد، اما در ۲۰۲۲ این روند تشدید گردید. برای مثال، در شهرهایی مانند تهران، کرج و ساری، معترضانی مانند کسری افتخاری و متین حسنی با شلیک مستقیم به صورت، بینایی خود را از دست دادند.

iranhumanrights.org

گزارش‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که بیش از ۱۲۰ نفر در این اعتراضات نابینا شدند و این اقدام بخشی از استراتژی برای ایجاد ترس در جامعه است.

nytimes.com

حتی در سال‌های اخیر، مانند اعتراضات ۲۰۲۶، نیروهای امنیتی از سلاح‌های مشابهی مانند ماشین‌گان، تفنگ‌های تک‌تیرانداز و ساچمه‌ای استفاده کرده‌اند که منجر به هزاران کشته و مجروح شده است.

theguardian.com

این سلاح‌ها اغلب وارداتی هستند و برای سرکوب اعتراضات مسالمت‌آمیز به کار گرفته می‌شوند.

iranwire.com

شباهت‌های این دو دوره: توحش برای حفظ قدرتشباهت اصلی بین اقدامات آغا محمد خان و جمهوری اسلامی، استفاده از کور کردن به عنوان ابزاری برای انتقام و حفظ قدرت است. در هر دو مورد، هدف نه تنها سرکوب مخالفان، بلکه ایجاد وحشت پایدار در جامعه است. آغا محمد خان با درآوردن چشم‌های مردم کرمان، نمادی از انتقام ساخت تا دیگران جرأت مقاومت نکنند.

grokipedia.com

به طور مشابه، جمهوری اسلامی با شلیک به چشم معترضان، آنها را برای همیشه ناتوان می‌کند تا درس عبرتی برای دیگران باشد.

iranintl.com

هر دو حاکمیت، مردم بی‌دفاع را هدف قرار می‌دهند: در کرمان، مردان عادی کور شدند، و در اعتراضات اخیر، جوانان و زنان معترض نابینا گردیدند.این الگو نشان‌دهنده چرخه‌ای از خشونت در تاریخ ایران است که در آن حاکمان برای تثبیت موقعیت خود، به توحش متوسل می‌شوند. در حالی که آغا محمد خان این اقدامات را به دلیل کینه شخصی انجام داد، جمهوری اسلامی آن را بخشی از سیاست سرکوب سیستماتیک می‌داند.

niacouncil.org

گزارش‌های پزشکی نشان می‌دهد که بیش از ۶۰۰ نفر در اعتراضات اخیر یکی یا هر دو چشم خود را از دست داده‌اند، که این آمار با ارقام تاریخی کرمان قابل مقایسه است.

 

نتیجه‌گیری

 تاریخ ایران پر از نمونه‌هایی است که نشان می‌دهد توحش و انتقام‌جویی ابزارهایی برای حفظ قدرت بوده‌اند. از اقدامات آغا محمد خان در قرن ۱۸ تا سرکوب‌های جمهوری اسلامی در قرن ۲۱، این الگو تکرار می‌شود. این شباهت‌ها نه تنها تراژدی انسانی را برجسته می‌کنند، بلکه نیاز به تغییر اساسی در رویکردهای حاکمیتی را یادآوری می‌نمایند. تا زمانی که چنین روش‌هایی ادامه یابد، چرخه خشونت در ایران متوقف نخواهد شد.