پیشبینی شکوفایی
اقتصادی ایران با صلح قریبالوقوع با آمریکا
فرض «صلح قریبالوقوع» با آمریکا در شرایط کنونی خوشبینانه و شتابزده است،
اما اگر چنین سناریویی (مثلاً توافقی جامع هستهای و رفع کامل تحریمها) محقق شود،
چشمانداز اقتصادی ایران را میتوان چنین ترسیم کرد:
ابعاد شکوفایی بالقوه:
- انفجار تولید نفت و گاز: ایران با بازگشت به بازارهای جهانی نفت، ظرفیت
افزایش یک تا ۱.۵
میلیون بشکه در روز را در کوتاهمدت دارد. صادرات گاز به عراق، ترکیه،
پاکستان و حتی اروپا (از طریق خط لوله یا الانجی) جهش خواهد یافت. درآمد ارزی
سالانه میتواند دو تا سه برابر شود.
- احیای کریدور ترانزیتی: ایران در قلب کریدور شمال-جنوب (هند به روسیه از
طریق بندر چابهار و بندرعباس) و کریدور شرق-غرب (چین به اروپا) قرار دارد. با
رفع تحریم، سرمایهگذاری چین در طرح جاده ابریشم، همکاری هند و روسیه در بندر
چابهار و اتصال ریلی به افغانستان و آسیای مرکزی، ایران به هاب لجستیک تبدیل
میشود.
- جذب سرمایه خارجی: تحریمها سرمایهگذاری را به صفر رسانده بودند.
ورود شرکتهای اروپایی (توتال، انی، زیمنس، پژو)، چینی و روسی به بخش انرژی،
خودروسازی، پتروشیمی و زیرساخت، میتواند نرخ رشد سالانه را به ۶ تا ۸ درصد
برساند. بورس تهران که همیشه پتانسیل داشته، با ورود سرمایه خارجی جهش خواهد
کرد.
- انفجار گردشگری و خدمات: ایران با جاذبههای تاریخی و طبیعی وصفناپذیر، در
صورت عادیسازی روابط (و به ویژه لغو محدودیتهای روادید و پروازهای مستقیم)،
میتواند سالانه پذیرای ۲۰ تا ۳۰ میلیون گردشگر باشد. درآمد ارزی گردشگری به راحتی
از ۱۰
میلیارد دلار عبور خواهد کرد.
- رفاه نسبی و مهار تورم: آزاد شدن داراییهای مسدود شده (دهها میلیارد
دلار) و افزایش عرضه ارز، نرخ تورم مزمن (۳۰ تا ۴۰ درصد)
را تک رقمی میکند. قدرت خرید طبقه متوسط که در دهه اخیر بشدت آسیب دیده،
بازمیگردد. البته توزیع عادلانه منافع، وابسته به اصلاحات ساختاری در اقتصاد
دولتی و رانتمحور ایران است.
موانع و محدودیتها:
صِرف صلح با آمریکا و رفع تحریم، معجزه نمیکند. موانع ساختاری همچنان
پابرجایند:
- فساد سیستمی و رانتخواری نهادهای شبه دولتی
(نیروهای مسلح، بنیادها و ستادها)
- بیثباتی مقررات و فضای کسبوکار (بازدارنده سرمایهگذار
خارجی)
- تحریمهای ثانویه و باقیماندههای حقوقی (مثلاً
تحریمهای موشکی و حقوق بشری که لزوماً رفع نمیشوند)
- واکنش گروههای تندرو داخلی که با صلح و گشایش
اقتصادی مخالفند
- رقابت منطقهای (اسرائیل و عربستان که از ایران
ضعیفتر استقبال میکنند)
جمعبندی و پیشنهاد:
اگر صلح با آمریکا و رفع کامل تحریمها محقق شود - که در کوتاهمدت بعید
است - ایران ظرف پنج تا هفت سال میتواند به نرخ رشد پایدار ۷ درصدی،
تورم زیر ۱۵ درصد و جایگاه یکی از اقتصادهای نوظهور برتر جهان دست
یابد. اما این سناریو منوط به اراده سیاسی رهبری ایران برای پذیرش شفافیت و سازش
(که تاکنون نماد آن نبوده) و نیز اراده آمریکا برای پذیرش ایران به عنوان یک قدرت
منطقهای مشروع (نه یک دولت مهرهشده) است.
بدون اصلاحات داخلی در حاکمیت اقتصادی، حتی صلح با آمریکا نیز به «شکوفایی»
منجر نخواهد شد، بلکه به «نفسگیری موقت» و سپس بازگشت به مشکلات ساختاری انجامید.
تجربه برجام نشان داد که حتی رفع تحریمها بدون اصلاحات بانکی و مبارزه با فساد،
نمیتواند تورم و بیکاری را ریشهکن کند.
Comments
Post a Comment